Koronavirüs aşıları “turbo kansere” mi sebep oluyor?

Binlerce insanı etkileyen koronavirüs salgının üzerinden neredeyse altı sene geçti. Salgın, Covid-19 aşıları sayesinde kontrol altına alındı. Fakat aynısını komplo teorileri için söylemek pek mümkün değil.

İddiaya göre Covid-19 mRNA aşıları “turbo kansere” sebep oluyordu. Bu iddia pek de yeni sayılmaz. Ancak sunucu ve yazar Jeremy Clarkson’ın, bu yılın başında kanser olduğunu duyurmasının ardından yeniden dolaşıma girdi. Son günlerde bazı kullanıcılar, Clarkson’ın teşhisini Covid-19 aşılarıyla ilişkilendirmeye çalıştı. Paylaşımlarda, sunucunun “turbo kanser”e yakalandığı ve bunun “mRNA Covid-19 aşılarından kaynaklandığı” öne sürülüyor.

Peki iddialar ne kadar doğru?

“Turbo kanser” diye bir şey yok

“Turbo kanser” tıpta kullanılan bir tanı ya da sınıflandırma değil. Terim, pandemi sonrasında özellikle aşı karşıtı çevrelerde, çok hızlı büyüdüğü veya yayıldığı öne sürülen kanserleri tanımlamak için kullanılmaya başladı.

Kanserlerin seyri zaten birbirinden çok farklı olabiliyor. Bazı kanser türleri doğaları gereği daha agresif ilerlerken, aynı kanser türüne sahip iki kişide bile hastalık farklı hızlarda seyredebilir. Doktorlar bu durumları tümörün türü, evresi, biyolojik özellikleri ve hastalığın ilerleyişi üzerinden değerlendiriyor. “Turbo kanser” adı verilen ayrı bir kategori kullanılmıyor.

Üstelik hızlı büyüyen ve agresif seyreden kanserler koronavirüs pandemisinden ve mRNA aşılarından çok önce de vardı. Haliyle bir kanserin kısa sürede ilerlemesi, mRNA aşılarıyla ortaya çıkmış bir olguya işaret etmiyor.

“Turbo kanser” ifadesinin pandemi sonrasında ve ağırlıklı olarak aşı karşıtı anlatılar içinde yaygınlaşması da terimin tıbbi bir kavramdan çok, belirli bir iddiayı çerçevelemek için kullanılan bir etiket olduğunu gösteriyor.

​​“Turbo kanser” iddiasının dayanağı ne?

“Turbo kanser” anlatısının önemli bir kısmı, tekil hasta kayıtlarına dayanıyor. En sık paylaşılan örneklerden biri de 2021’de yayımlanan bir vaka raporu.

Rapora göre nadir görülen bir kan kanseri türüne sahip bir hastanın Covid-19 aşısından sonra hastalığı ilerledi. Yani, hastanın kanseri aşıdan sonra ortaya çıkmadı. Tanı zaten konmuştu. Araştırmacılar, aşının bu ilerlemeyi tetiklemiş olabileceği ihtimalini tartıştı.

Fakat burada önemli bir ayrım var. Tek bir hastada iki olayın art arda yaşanması, birinin diğerine sebep olduğunu göstermiyor.

Üstelik hasta, çalışmanın yazarlarından biriydi. O da dahil olmak üzere, raporun yazarları bu durumu genelleştirmemek gerektiğini özellikle vurguluyor. Olayı “son derece nadir” olarak tanımlıyorlar ve Covid-19 aşılarının genel risk/fayda dengesinin olumlu olduğunu belirtiyor.

Tekil vaka raporları tıpta tamamen değersiz değil. Araştırmacıların yeni bir ihtimali fark etmesine ve ileride hangi soruların araştırılabileceğini görmesine yardımcı olabiliyor. Ancak tek bir kişiye ya da çok az sayıda hastaya dayandıkları için, bir aşının kansere yol açtığını kanıtlamak için yeterli kabul edilmiyor. Kanıta dayalı tıpta da vaka raporları bu nedenle daha düşük kanıt düzeyinde değerlendiriliyor.

Böyle bir neden-sonuç ilişkisini gösterebilmek için çok daha büyük hasta gruplarını izleyen ve aşılananlarla aşılanmayanları karşılaştıran çalışmalara ihtiyaç var. Ancak bugün bunu gösteren güçlü bir kanıt yok.

mRNA aşılarının kansere sebep olduğunu gösteren kanıt yok

Covid-19 aşılarıyla ve kanserle ilgili çeşitli iddialar uzun zamandır gündemde. Fakat ABD Ulusal Kanser Enstitüsü’ne göre Covid-19 aşılarının kansere neden olduğuna dair hiçbir kanıt yok.

Avrupa İlaç Ajansı, Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı’nda yaklaşık bir milyar doz Covid-19 aşısının uygulandığını belirtiyor. Ajansın uzun dönem güvenlik izlemlerinde, kanser gibi bir güvenlik sinyali görülmedi.

Kafaları karıştıran bir çalışma, 2025’te Güney Kore’de yapıldı. 8,4 milyondan fazla kişinin sağlık kayıtlarını inceleyen bir çalışmaya göre, Covid-19 aşısı olanlarda bir yıl içinde bazı kanser tanıları daha sık görüldü.

Ancak bir araştırmada iki durum arasında ilişki görülmesi, birinin diğerine kesin olarak neden olduğunu göstermiyor. Üstelik çalışmanın yöntemine yönelik önemli eleştiriler var. Aşılanan ve aşılanmayan kişilerin takibinin farklı tarihlerde başlaması, kanser taramalarına erişimdeki olası farklar, sigara ve alkol gibi kanser risklerinin yeterince hesaba katılmaması bunlardan bazıları. Bir yıl gibi kısa bir sürede ortaya çıkan kanserlerin aşı nedeniyle geliştiğini söylemek de birçok kanser türünün yıllar süren gelişim süreciyle uyuşmuyor.

2026’da yayımlanan bağımsız bir değerlendirme bu nedenle çalışmanın neden-sonuç ilişkisi kurmak için düşük kaliteli kanıt sunduğu sonucuna vardı. Çalışmanın yayımlandığı dergi de makaleyle ilgili kaygıların incelendiğini duyurdu.

Kısacası, bugünkü kanıtlar mRNA Covid-19 aşılarının kanseri hızlandırarak “turbo kansere” yol açtığını göstermiyor. 

mRNA aşıları kanser araştırmalarında gelecek vaat ediyor

mRNA teknolojisinin kanserle ilişkisi aslında burada bitmiyor. Araştırmacılar yıllardır mRNA temelli aşıları bazı kanserlerin tedavisinde bağışıklık sistemini tümöre karşı harekete geçirmek için de araştırıyor. ABD Kanser Derneği, mRNA aşılarını, kanser tedavisi araştırmalarında gelecek vadeden bir alan olarak tanımlıyor.

Mesela ABD’li tıp şirketleri Moderna ve Merck, hastaların tümörlerine özel geliştirilen bir melanoma (cilt kanseri) aşısının üçüncü faz deneylerinin başarılı olduğunu ve hastalarda kanserin tekrar ortaya çıkmasını büyük oranda engellediğini duyurmuştu.

Elbette her mRNA kanser aşısı aynı başarıyı göstermiyor. BioNTech, Ağustos 2026’da kolorektal kanser için geliştirdiği kişiselleştirilmiş mRNA aşısının Faz 2 çalışmasını, tedavinin hastaların yaşam süresini uzatma ihtimalinin düşük bulunmasının ardından durdurdu. Şirketin pankreas ve baş boyun kanserleri dahil diğer mRNA temelli kanser çalışmaları ise devam ediyor.