Kanserden korunmak için glütenle vedalaşmalı mıyız?

Bir dönem tereyağından korkuyorduk. Sonra şeker günah keçisi ilan edildi. Bugünlerde de sağlıklı yaşamın en büyük düşmanı glüten. Sindirim problemleri, sivilce, hormonal bozukluklar… 

Şimdi de kanserin sebeplerinden biri olarak glüten sıralanıyor. Kanserden korunmak için glütenden uzak durulması gerektiği iddia ediliyor. 

Peki, glüten ve kanser arasında gerçekte nasıl bir ilişki var?

Glüten çölyak hastalarını etkiliyor

Glüten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein grubu. Ekmeğe o bildiğimiz esnek dokuyu veren, hamurun kabarırken şeklini korumasına yardım eden de o. 

Çoğumuz onu herhangi bir sorun yaşamadan tüketiyoruz. Ancak çölyak hastalığı olan kişilerde tablo değişiyor. Glüten bağırsaklara ulaştığında bağışıklık sistemi harekete geçiyor ve ince bağırsağa zarar verebiliyor.

Çölyak bir alerji değil, bağışıklık sistemiyle ilişkili bir hastalık. Ortaya çıkmasında çoğunlukla genetik yatkınlık rol oynuyor. 

Yani glüten herkesin uzak durması gereken bir besin değil. Bazı insanların vücudu glütene daha farklı tepki veriyor.

Kanserden korunmanın yolu glütensiz beslenmekten geçmiyor

Amerikan Kanser Derneği, çölyak hastalığınız yoksa glütensiz bir diyetin kanser riskini azalttığına dair hiçbir kanıt olmadığını söylüyor.

2022 tarihli kapsamlı bir kohort incelemesi, çölyak hastalığı olmayan 206 bin yetişkini uzun yıllar inceledi. Sonuçlar gayet net: Daha fazla glüten tüketenlerle, daha az tüketenler arasında sindirim sistemi kanserleri açısından anlamlı bir risk artışı yok. Araştırmacılar diğer yaygın kanser türlerine ayrı ayrı baktıklarında da glütenle ilişkili artan risk bulmamış.

Hatta kanserden korunma rehberleri sağlıklı bireyler için glütenden kaçınmayı değil, tam tahılları tüketmeyi öneriyor. Hatta Dünya Kanser Araştırmaları Fonu, tam tahıl tüketiminin kolorektal kanser riskini azalttığına dair güçlü kanıt bulunduğunu söylüyor. Burada elbette glüten “sihirli değnek” değil. Lif, vitamin ve mineraller açısından zengin bir şekilde dengeli beslenmek önemli.

Kısacası, çölyak hastalığınız ya da glütenden uzak durmanızı gerektiren başka bir sağlık sorununuz yoksa, kanserden korunmak için glüteni hayatınızdan çıkarmanızı gerektiren bir durum yok.

Çölyak hastalığı ve kanser riski

Çölyak hastaları için durum biraz farklı.

Araştırmalar, çölyak hastalarında bazı kanser risklerinin diğer kişilere göre biraz daha yüksek olduğunu gösteriyor. Elbette bu her çölyak hastasının kanser olacağı anlamına gelmiyor, risk kişiden kişiye değişebilir.

Riskten bahsederken rakamları abartmamak önemli. Mesela bir çalışma, çölyak hastalarında ince bağırsak kanseri riskinin yaklaşık üç kat arttığını gösterdi. Ancak bu kanser çok nadir olduğu için 10 yılda yaklaşık her 3 bin çölyak hastasına bir ek vakaya denk geliyor.

Çölyak Hastalığı Vakfı’na göre dünyada her yüz kişiden biri çölyak hastalığından etkileniyor, ancak yalnızca yüzde 30’u teşhis edilebiliyor. Glütensiz beslenme çölyak tedavisinin temelini oluşturuyor ve çoğu kişide ince bağırsağın iyileşmesine yardımcı oluyor. 

Peki neden çölyak hastaları için risk daha fazla? Burada bağırsak dokusunun iyileşip iyileşmemesi önemli görülüyor. Araştırmalar, bağırsaktaki hasarın devam ettiği çölyak hastalarında bazı lenf sistemi kanserleri riskinin daha yüksek olduğunu gösteriyor.

Buradan “glüten doğrudan kansere yol açıyor” sonucu çıkmıyor. Çölyak hastalığında glüten, bağışıklık sisteminin ince bağırsağa zarar veren bir tepki vermesine yol açıyor. Kanser riski de glütenin kendisinden çok, hastalığın yarattığı bu bağışıklık tepkisi ve bağırsak hasarıyla ilişkili.

Çölyak hastalığınız varsa, en uygun tedavi ve diyeti doktorunuzla planlamanız en iyisi.

Kanser hastaları glutenden uzak durmalı mı?

Uluslararası rehberlerde kanser tanısı alan herkesin glüteni bırakmasına yönelik bir öneri yok. Aksine, tedavi sırasında asıl olan kişinin yeterli enerji ve proteini alabilmesi. Türk Kanser Derneği, kemoterapi ve radyoterapi gören kanser hastalarının kurubaklagil, et, meyve, sebze, tahıllar ve süt ürünlerini dengeli biçimde tüketmesini öneriyor. 

Beslenmenin kişinin yaşadığı yan etkilere göre düzenlenmesi de önemli. Çünkü her kanser hastası için “tek doğru diyet” diye bir şey yok.

Avrupa Klinik Beslenme ve Metabolizma Derneği, kanser hastalarında bilimsel dayanağı olmayan kısıtlayıcı diyetlere karşı uyarıyor. Çünkü gereksiz kısıtlamalar yeterli enerji ve protein almayı daha da zorlaştırabiliyor.

Bu yüzden çölyak hastalığı, glütenle ilişkili başka bir sağlık sorununuz yoksa, kanser tanısı aldığınız için ekmeği, makarnayı veya diğer glütenli besinleri sofradan çıkarmanız gerekmiyor. Tabii, doktorunuz aksini önermiyorsa.

Glütensiz ürün “daha sağlıklı” demek değil

Glütensiz beslenme trendi yükselişte. TikTok “glüteni kestim, hayatım değişti” gibi içerikleriyle dolup taşıyor. Ama çölyak ya da glütenle ilişkili başka bir sağlık sorunu olmayan kişilerin glüteni hayatlarından çıkarmalarına gerek yok.

Üstelik Dünya Sağlık Örgütü’ne göre glüten de içerebilen tam tahıllar, sağlıklı beslenmenin vazgeçilmez bir parçası.

Bir ürünün üzerinde “glütensiz” yazması onu kendiliğinden daha sağlıklı yapmıyor. Bazı glütensiz paketli ürünler benzer ürünlere göre daha fazla yağ veya şeker, daha az lif ve protein içerebiliyor.