Hurma kolon kanseri gelişimini engelliyor mu?

Ramazan gelmiş, market rafları hurmalarla dolmuşken hurmanın kolon kanseri hücrelerinin çoğalmasını durdurduğunu duymuş olabilirsiniz. 

Peki gerçek ne?

Araştırma hurmanın kanseri kesin olarak baskıladığını söylemiyor

Paylaşımlarda, Reading Üniversitesi’nde yürütülen bir çalışmaya atıfta bulunuyor. Reading Üniversitesi’nin hurma ve kanserle ilgili yürüttüğü iki çalışma var. İlki 2014’te laboratuvarda yapılan bir çalışma.

Nasıl yaptılar?

Araştırmacılar, laboratuvarda iki aşamalı bir deney kurdu. Önce hurmadan elde edilen özütleri, insan bağırsağını taklit eden bir kaba koydular. Araştırmacılar bu ortamda insan dışkısından alınan bakteriler kullanılarak hurmanın bu bakterilerin büyümesini değiştirip değiştirmediğine baktı.

İkinci aşamada bu ortamdan elde edilen maddeler, kolon kanseri hücrelerinin bulunduğu bir hücre kültürüne uygulandı. Böylece hurma özütlerinin kanser hücrelerinin çoğalmasını yavaşlatıp yavaşlatmadığı incelendi.

Yani deney tamamen laboratuvar ortamında ve hücre kültürleri üzerinde yürütüldü.

Çalışmanın bazı önemli bulguları şöyle:

• Hurma özütü, bazı faydalı bağırsak bakterilerinin, özellikle bifidobakterilerin büyümesini artırdı. Bu bakteriler genellikle sağlıklı bağırsak florasıyla ilişkilendiriliyor.
• Ayrıca bakteriler hurmayı parçalayınca, kısa zincirli yağ asitleri gibi bazı metabolitler oluştu. Bunlar da iyi bir bağırsak sağlığıyla bağlantılı kabul edilen bileşikler.
• Araştırmacılar hurma özütünü kolon kanseri hücrelerine uyguladığında, bazı deney koşullarında hücrelerin çoğalma hızının kontrol grubuna kıyasla yaklaşık yüzde 40 civarında azaldığını gördü. Sosyal medyada dolaşan “yüzde 43 baskılama” ifadesi de bu laboratuvar ölçümünden türemiş olabilir.
• Aynı zamanda hurma, bakteriler tarafından sindirildikten sonra bu etki zayıfladı.
  

İlk bakışta iddialar doğru gibi görünse de bu çalışma hurmanın kanser üzerindeki etkisini kanıtlayan klinik bir araştırma değil, laboratuvarda yapılan erken aşama bir deney.

Hurma tüketmek, lif ve polifenol içeriği bağırsak sağlığını destekleyebilir. Ancak bu, hurmanın doğrudan kanseri önlediği veya baskıladığı anlamına gelmiyor.

Laboratuvar deneyleri neden tek başına yeterli değil?

Çalışmanın detaylarını okurken, deneyin “laboratuvar ortamında” yürütülmüş olmasının ne anlama geldiğini merak etmiş olabilirsiniz. 

Her bilimsel çalışma, aynı açıklayıcı güçte ve delil güvenilirliğinde değil. Bilimsel araştırmalarda delil hiyerarşisi izleniyor. Yani makalenin güvenilirliği hem sunulan kanıtlara hem de araştırmanın metoduna bağlı.

Kanıt piramidine göre en az güvenilir olan çalışmalardan biri, hücre kültürü deneyleri. Yani laboratuvarda bir petri kabında, izole hücrelerle yapılan çalışmalar. Onların hemen üstünde hayvan deneyleri geliyor. Daha sonra küçük insan çalışmaları, geniş katılımlı klinik araştırmalar ve en tepede farklı çalışmaların birlikte değerlendirildiği sistematik derlemeler bulunuyor.

2014’te hurma ve kolon kanseri hücreleri üzerine yapılan bu araştırma, kanıt piramidin alt basamaklarında konumlanıyor. Çünkü çalışma gerçek insanlarda değil, laboratuvar ortamında yetiştirilen kolon kanseri hücreleri üzerinde yürütülmüş. Bu tür çalışmalar elbette bir hiç değil, bilim dünyası için önemli bir ilk adım. Araştırmacıların bu konuda daha fazla çalışma yapması için “potansiyel var” sinyali veriyor. 

Ama bu araştırmaya göre günlük hayatta hurma yiyerek kanser hücrelerinin baskılanacağını söylemek mümkün değil. Henüz gerçek hayatta insanlar üzerinde nasıl bir etki yaratacağı bilinmiyor. 

Nitekim, diğer laboratuvar çalışmaları da hurmaya henüz “kanser önleyici” denebilmesi için aday konumda olduğunu vurguluyor.

Hurma tüketimiyle ilgili insan çalışmaları sınırlı

Hurma tüketimi ile kanser arasındaki ilişkiye doğrudan bakan insan araştırmaları sınırlı. Bildiğimiz az sayıdaki çalışmadan biri, 22 sağlıklı gönüllünün üç hafta boyunca her gün yaklaşık yedi hurma tükettiği küçük bir deney.

Araştırmacılar bu süreçte bağırsak hareketlerinde bir artış ve dışkıdaki bazı biyobelirteçlerde azalma gözlemlemiş. Nutrition Facts kurucusu Doktor Michael Greger, araştırmayı şöyle özetliyor:

“Hurma grubu, beklenildiği gibi lif artışı sayesinde bağırsak hareketlerinde ve dışkı sıklığında artış göstermiş. Ama daha ilginç olan, dışkıdaki amonyak miktarında düşüş ve insan dışkısından elde edilen sıvının DNA’ya zarar verme potansiyelinde azalma görülmesi. Yani hurma yiyenlerin dışkı suyunda genotoksisite daha düşük, bu da kolon iç yüzeyine olası zararların azalması demek.”

Fakat çalışmanın kapsamı sınırlı. Katılımcı sayısı düşük ve araştırma süresi kısa. Daha da önemlisi deney kanser hastalarında yapılmamış, yani tümörleri ya da kanser gelişimini ölçmüyor. Bu yüzden sonuçlar hurmanın doğrudan kanseri önlediğini ya da kanser hücrelerini durdurduğunu söylemeye yetmiyor.

Kanseri önleyen tek bir gıda yok

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Dünya Kanser Araştırmaları Fonu (WCRF), kanser riskini azaltmaya dair rehberlerinde tek bir “mucize gıdadan” söz etmiyor. Bunun yerine daha büyük resme bakmayı öneriyorlar. Günlük hayatta liften zengin beslenmek, işlenmiş et tüketimini sınırlamak, hareket etmek, sağlıklı bir kiloyu korumak… Hepsi birlikte anlam kazanıyor. Yani kanserden korunmanın yolu, bir avuç hurma ya da başka tek bir yiyecekte değil. Sağlığı şekillendiren şey çoğu zaman küçük alışkanlıkların bir araya gelmesi. Bilim insanları da bu yüzden tek bir besine olağanüstü güçler atfetmek yerine, uzun vadede sürdürülebilen dengeli bir yaşam biçimine odaklanmayı öneriyor. Çünkü gerçek hayatta bedenimizi koruyan şey çoğunlukla tek bir mucize değil, birçok küçük tercihin birlikte yarattığı etki.

Eğer kanser tedavisi görüyor ya da bir yakınınızın tedavisine destek olacağını düşünüyorsanız, doktorunuza danışarak ve aşırıya kaçmadan hurma tüketmenizde bir sakınca yok. Ancak bu meyveyi tüketirken bir mucize beklememek; en azından kapsamlı araştırmalar yapılana kadar, hurmanın tek başına kanseri tedavi etmeyeceğini bilmek gerek.