ABD’nin Dünya Sağlık Örgütü’nden çekilmesi komplo teorilerini nasıl körükledi?

Fark ettiniz mi? Bir sabah uyandık ve X’te, namı diğer Twitter’da, bir anda birçok kanser türünün “tedavisi” bulunduğunu öğrendik. Pankreas, kolon, rahim ağzı… Üstelik bütün tedavi keşfi haberleri peş peşe, Şubat 2026’da duyurulmuştu.

Kimilerine göre kanserin tedavisi çoktan bulunmuş, fakat piyasaya sürülmüyordu, kimi ise Epstein davasını unutturmak için peş peşe “iyi haberler” geliyordu.

İddialar şöyle devam etti: Ne tesadüftür ki, hepsi de Amerika Birleşik Devletleri’nin Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) çekilmesinden sonra geliştirilen tedavilerdi.

Buraya kadar okuyup şüphelendiyseniz haklısınız. Bu kadar tesadüf bir arada gelişemez, çünkü hiçbiri doğru değil. Kanserin tedavisi bulunmadı. En azından şimdilik.

ABD Dünya Sağlık Örgütü’nden çekildi, peki ya sonra?

ABD, 23 Ocak 2026’da Dünya Sağlık Örgütü Örgütü’nden (DSÖ) resmen ayrıldı. Bunun sebebi, Donald Trump’ın örgüte adeta savaş açmasıydı.

Ayrılma kararı bir günde alınmadı, Donald Trump geçtiğimiz yıl göreve gelmesinin hemen ardından ABD’nin, DSÖ’den çekilmesini öngören başkanlık kararnamesini imzalamıştı. Hatta 2020’de Covid-19 pandemisinin yönetimi nedeniyle DSÖ’yü sert bir şekilde eleştirmiş ve ABD’nin örgütten ayrılacağını duyurmuştu.

Uzmanlara göre ABD’nin DSÖ’den ayrılması, küresel sağlık sisteminde büyük bir boşluk yaratacak gibi görünüyor.

Tedavi bulundu demek için çok erken

Maalesef bahsi geçen kanser türlerinin kesin tedavisi bulunmuş değil. Araştırma bulgularının “kanserin kesin tedavisi” anlamına gelmemesinin yanı sıra, iddia edildiği gibi bir çoğu ABD DSÖ’den çekilmeden önce yayımlanmış. 

Tek tek bakalım:

• Pankreas kanseri: İspanya Ulusal Kanser Araştırma Merkezi’nde (CNIO) yürütülen 2026 tarihli araştırma, farelerde pankreas tümöründe gerileme sağlayan yeni tedaviler geliştirdi. Ancak bu çalışma henüz hayvan deneyleri düzeyinde ve insanlarda etkisi kanıtlanmış bir tedavi değil. Klinik denemeler yapılmadan insanlarda “tedavi bulundu” demek mümkün değil.
  
• HPV tedavisi: Meksikalı Dr. Eva Ramón Gallegos’un ön çalışması, 29 kadında fotodinamik terapi ile HPV’nin bazı durumlarda temizlendiğini gösteriyor. Ancak bu çalışma, kontrol grubu olmaması ve küçük bir grup ile yürütülmesi gibi nedenlerle “kanıtlanmış bir tedavi bulunduğu” anlamına gelmiyor. Üstelik bu araştırma, Şubat 2026’dan değil, Şubat 2019 tarihliydi.
  
• Kolon kanseri: Kore İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü araştırmacıları, kolon kanseri hücrelerini laboratuvar ortamında yeniden normal hücre benzeri davranışa yönlendirilebildiğini gösterdi. Çalışma hücre kültürü ve hayvan deneyleri düzeyinde yapıldı; yani insanlarda denenmiş bir tedavi değil. Bu makalenin Şubat 2025’te yayınladığını ekleyelim.

• Beyin tümörü: Aziz Sancar ve ekibi, Ekim 2025’de fareler üzerinde beyin kanseri hücrelerinin kendi hasarlarını onarma gücünü ellerinden alan bir yöntem keşfetti. Ancak Aziz Sancar’ın da vurguladığı gibi, bu bulguların insanlar için bir tedaviye dönüşebilmesi için kapsamlı klinik çalışmalara ihtiyaç var.
  
• Kanser aşısı: Rusya Federal Tıp ve Biyolojik Araştırmalar Ajansı’nın (FMBA) duyurduğu Enteromix aşısı, erken aşama bazı çalışmalarda bağışıklık sistemini kanserli tümöre karşı harekete geçirebildiğini gösteriyor. Ancak bu sonuçlar sınırlı sayıda hasta ile yapılan ön araştırmalara dayanıyor ve “%100 başarılı, klinik kullanıma hazır bir aşı” anlamına gelmiyor.
  

DSÖ’nün rolü yanlış çerçeveleniyor

İddialar, DSÖ’yü ABD’nin kontrol ettiği ve kanser tedavilerinin bilinçli olarak gizlendiği varsayımına dayanıyor. Buna göre ABD örgütten ayrılınca bu “engel” ortadan kalktı ve tedaviler açıklanmaya başladı.

Oysaki Dünya Sağlık Örgütü ne ilaç ya da tedavi geliştiren ne de ilaç firmalarını veya laboratuvarları “susturacak” bir konumda değil.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), halk sağlığını geliştirmek için ülkeler arasında koordinasyon sağlayan, bilimsel rehberler yayımlayan ve küresel sağlık politikalarına yön veren Birleşmiş Milletler’e bağlı uluslararası bir kuruluş. Ayrıca, gelişmemiş ülkelere aşı ve tıbbi malzeme gibi yardımlar sağlıyor; tedavilerin yaygınlaştırmasını sağlıyor. Örgüt, ruh sağlığı ile kanser dahil olmak üzere yüzlerce sağlık durumu için tüm dünyaya öncülük eden rehberler de yayımlıyor.

İlaç ve tedavi geliştirme süreçlerinde uluslararası standartların yanı sıra her ülkenin kendine özgü denetleyici ve yürütücü kurumu bulunuyor. Mesela ABD’deki Ulusal Kanser Enstitüsü, Gıda ve İlaç Dairesi ya da üniversiteler, DSÖ’ye bağlı çalışmaz. DSÖ’ye atfedilen gerçek olmayan güç, sağlık krizlerini bitirecek o tedavileri “gizlediği” imasını güçlendiriyor. Oysaki DSÖ’nün misyonu da bu.

Neredeyse her ülke DSÖ’nün paydaşı

DSÖ’nün 194 üye ülkesi var ve bu sayı, dünyadaki hemen hemen tüm tanınmış devletleri kapsıyor. Yani, ABD DSÖ’den ayrılsa da örgütün faaliyetleri tüm dünyada devam ediyor. Üstelik kanserin kesin tedavisi olduğu öne sürülen gelişmelerin hiçbiri de ABD’de yürütülmemişti. Ayrıca iddiaya konu olan İspanya, Güney Kore, Rusya ve Meksika gibi ülkeler DSÖ ile işbirliğini sürdürürken bu araştırmalarını zaten yayımlamaya devam ediyordu. Eğer DSÖ gerçekten tedavileri engelleyen bir mekanizma olsaydı, bu ülkelerde bugüne kadar hiçbir bilimsel ilerleme görülmemesi gerekirdi.

Hastalıkların tedavileri bir gecede bulunmuyor

Bilimsel keşiflerin bir gecede doğmadığını da unutmamalı. Hastalıkların tedavilerine dair çalışmalar yıllara yayılan detaylı ve incelikli araştırmalar, klinik deneyler ve uluslararası iş birlikleriyle hayat buluyor. Bugün “yeni bir tedavi bulundu” denilen birçok yöntemin arkasında aslında uzun süredir devam eden meşakatli süreçler olduğunu unutmamak gerek.

Kanser tedavilerinde umut var, ama abartıya gerek yok

Klinik öncesi bulguların gelecek için umut verici ilerlemeler olduğu bir gerçek, ama bu gelişmeleri kesin bir tedavi gibi sunmak tehlikeli. “Kesin tedavi”, “%100 etkili” gibi söylemler hem hastalar hem de yakınları için yanlış beklentiler yaratabiliyor, bilimsel belirsizliği görünmez kılıyor ve sahte tedavilere yönelme riskini artırıyor. 

Üstüne, bu kesinleşmemiş tedavilerle ABD’nin Dünya Sağlık Örgütü’nden çekilmesi gibi politik bir gelişmeler arasında doğrudan bir nedensellik kurmak, işleri daha büyük bir çıkmaza sokuyor. 

Umudu beslerken gerçeği çarpıtmamak; bilimsel bulguları bağlamıyla, sınırlılıklarıyla aktarmak mümkün. Çünkü bilim ilerlerken en çok ihtiyaç duyduğumuz şey sansasyon değil, güvenilir ve kapsayıcı bilgi.