Isırgan otu kanser hücrelerini temizleyebilir mi?

Sosyal medya, kansere çare olduğu söylenen alternatif tedavi hikayeleriyle dolu. Bunlardan biri, son günlerde karşıma çıkan “ısırgan otu mucizesi”. İddiaya göre Almanya’da kanser teşhisi konulan bir hasta, doktorlar yapacak bir şey kalmadığını söyleyince tasını tarağını toplayıp memleketi Çankırı’ya dönüyor. Köyde birileri, ısrarla ısırgan otunu öneriyor. Sabah akşam içiyor, derken… iyileştiği söyleniyor. Hatta anlatılana göre, Alman doktorlar bile ısırgan otunu araştırmaya başlamış. 

Gerçek olabilir mi? Isırgan otu gerçekten kanserin çaresi mi?

Kansere karşı kanıtlanmış bir etkisi yok 

Isırgan otu, ya da bilimsel adıyla Urtica dioica, demir, C vitamini ve doğal bitki kimyasalları olan flavonoidler ile fenolik maddeler gibi yararlı bileşenler içeriyor. Bu maddeler, vücuttaki zararlı maddelerle savaşarak hücrelerin korunmasına yardımcı oluyor. Ancak bu, ısırgan otunun doğrudan “kanseri iyileştiren” bir bitki olduğu anlamına gelmiyor.

Hatta ısırgan otunun, kanseri önlediği ya da tedavi ettiğine dair bilimsel bir kanıt yok.

Bazı laboratuvar ve hayvan deneyleri, ısırgan otu özlerinin kanser hücreleri üzerinde olumlu etkiler gösterebileceğine işaret ediyor. Örneğin, prostat, meme ve lösemi gibi bazı kanser türlerinde hücre büyümesini yavaşlatabildiği veya durdurabildiği gözlemlendi. Ancak ısırgan otunun etkilerini araştıran klinik çalışmalardan elde edilen veriler sınırlı ve insanlarda yapılmış güçlü, geniş ölçekli klinik çalışmalar hâlâ eksik.

Birçok insanı heyecanlandıran bir gelişme daha var. 2018’den Warwick Üniversitesi’nden bilim insanları, ısırgan otu kaynaklı bir bileşenle aktive olan JPC11 adlı deneysel ilacın, laboratuvar ortamında kanser hücrelerini hedef aldığını duyurdu. Özellikle yumurtalık ve prostat kanserinde etkili olabileceği belirtilen bu ilaç, sağlıklı hücrelere zarar vermeden tümörleri baskılamayı hedefliyor. Ancak insanlar üzerinde test edilmeden önce bu yöntemin güvenli ve etkili olduğunu söylemek için çok erken.

Yani ısırgan otunun kanser hücreleri üzerindeki etkilerini araştıran çalışmalar henüz sadece laboratuvar deneyleri düzeyinde. Bilim insanları daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurguluyor.

Peki ya sosyal medyada bahsedilen Alman araştırmacılar? Isırgan otuyla mucizevi bir şekilde iyileşen kanser hastası sonrası, özel olarak ısırgan otunu araştıran Alman araştırmacıların izine internette rastlamadık.

Laboratuvar ve hayvan deneyleri neden yeterli değil?

Bitkilerin “antikanser” etkileri uzun süredir araştırılıyor ve bu alana ciddi kaynaklar ayrılıyor. Ancak tedavi geliştirme süreci sadece laboratuvar ya da hayvan deneyleriyle sınırlı değil. Gerçekten işe yarayıp yaramadığını anlamak için bu çalışmaların, insanlar üzerinde yapılan klinik deneylerle desteklenmesi gerekiyor. Çünkü bir maddenin kanser hücresini laboratuvar ortamında yok etmesi, insan vücudunda da aynı şekilde çalışacağı anlamına gelmiyor.

İnsan vücudu çok daha karmaşık. Bir maddenin nasıl emileceği, hangi dozda işe yarayacağı, bağışıklık sistemine nasıl etki edeceği gibi pek çok faktör devreye giriyor. Bu nedenle laboratuvarda ya da hayvanlarda olumlu sonuç veren bir bitki, insanlarda aynı başarıyı göstermeyebilir.

Kısacası, bu tür çalışmalar umut verici bir başlangıç olabilir ama bir tedavinin gerçekten işe yarayıp yaramadığını söyleyebilmek için daha fazlasına ihtiyaç var: güvenilir, tekrarlanabilir ve insan üzerinde yapılmış bilimsel çalışmalara.

Yan etkileri unutmayın: Kemoterapi ilaçlarıyla etkileşime girebilir

Bazı uzmanlar, kemoratapi tedavisi gören hastaları ısırgan otu tüketimi konusunda uyarıyor. 

Çünkü ısırgan otu, kemoterapi ilaçlarıyla etkileşime girerek tedavinin etkisini azaltabilir ya da artırarak vücuda zarar verebilir. Bu durum, zaten yoğun çalışan karaciğer ve böbrekleri daha da zorlayarak organ yetmezliğine yol açabilir.

Başkasında işe yarayan size iyi gelmeyebilir

Unutmayın, herkesin bünyesi farklı. Aynı kanser türüne sahip insanların bile, vücut ve sağlık geçmişi kendine özgü ve biricik. Dolayısıyla onkolojik tedaviler de kişiye özel. Bu yüzden, “Dayımın bir arkadaşına iyi gelmiş…” diye başlayan iyi niyetli tavsiyeler, istemeden de olsa tehlikeli sonuçlar doğurabilir. 

Bu gibi bilimsel dayanağı olmayan anektodal yani kişisel tavsiyeler, nadiren işe yarasalar da, çoğunlukla ve en iyi ihtimalle işlevsiz oluyor. Daha kötü ihtimal ise bu tavsiyelere uyulmasının sağlığımızı tehlikeye atması, ya da yanlış bir umut yaratarak bizi gerçekten işe yarayan, etkisi kanıtlanmış tedavilerden uzaklaştırması.

İşte bu kulaktan kulağa yayılan ısırgan otu mucizesi iddiası da, yanlış bilginin anektodal kanıt türüne bir örnek. Üzerinde araştırmalar olabilir, hatta bir tanıdığınıza iyi de gelmiş olabilir. Ama bu, ısırgan otunu kanıtlanmış bir kanser tedavisi yapmaz.

Bu yüzden en iyisi, sizi takip eden doktorlar dışında hiç kimseden tedavi veya ilaç önerisi almamak.